Ваша заявка принята

В течении 3-18 часов на указанный емаил мы отправим реквизиты для оплаты.
Ожидайте, мы обязательно с вами свяжемся!

Орта типті автогрейдердің жұмыс жабдығын жетілдіру

Оралов Қайыржан Бауыржанұлы
Преподаватель специальных дисциплин
КГУ Карагандинский транспортно-технологический колледж
г. Караганда, Казахстан

Аннотация

В данной дипломной работе представлен обзор конструкций автогрейдеров,
их классификация, назначение и принцип действия, который позволил выявить
основные направления модернизации автогрейдеров.
В качестве совершенствования рабочего органа автогрейдера предлагается
конструкция основного отвала автогрейдера в виде центральной, двух задних
секций и гидроцилиндров их управления. Это позволяет увеличить
производительность при планировочных работах, а также при разработке
грунта по сравнению с существующим рабочим органом автогрейдера.
Произведен расчет основных параметров рабочего органа, усилий,
возникающих в процессе работы автогрейдера, расчет производительности.
Рассмотрены вопросы охраны труда при эксплуатации и ремонте
автогрейдеров, промышленной экологии.
Определены показатели экономической эффективности от применения
новой техники, которые подтверждают целесообразность произведенной
модернизации рабочего органа автогрейдера.

Мазмұны

Кіріспе
1 Автогрейдерлерді құру және енгізу саласында материалдарға шолу…….
1.1 Тағайындалуы, жіктелуі және конструкциясы…………………………………..
1.2 Автогрейдердің негізгі және қосымша жабдығы……………………………….
1.3 Автогрейдермен жасалынатын жұмыс түрлері…………………………………..
1.4 Автогрейдердің функционалды мүмкіндіктерін кеңейтуге патенттік
талдау……………………………………………………………………………………………………
2 Берілген конструкцияларды әзірлеу…………………………………………………
2.1 Базалық машинаны таңдау………………………………………………………….
2.2 Берілген конструкцияның сипаттамасы…………………………………………….
2.3 Негізгі параметрлерді есептеу…………………………………………………………..
2.4 Тартымдылық есебі…………………………………………………………………………..
3 Автогрейдердің құрылыстық конструкциясын пайдалану………………..
3.1 ГС-14.02 автогрейдерінің гидравликалық жүйесі және компоненттері.
3.2 Қайырманы беріктікке есептеу………………………………………………………….
3.3 Автогрейдердің қайырмасын басқару механизмдеріндегі күштерін
анықтау…………………………………………………………………………………………………
3.4 Автогрейдердің өнімділігі…………………………………………………………………
4 Еңбекті қорғау…………………………………………………………………………………….
4.1 Автогрейдер машинистіне әсер ететін негізгі қауіпті зиянды
өндірістік факторлар………………………………………………………………………………
4.2 Зиянды және қауіпті өндірістік факторлардың әсерін азайту
жөніндегі шаралар…………………………………………………………………………………
4.3 Автогрейдерді жөндеу және техникалық қызмет көрсету бойынша
қауіпсіздік талаптары…………………………………………………………………………….
4.4 Жол жұмыстарына қойылатын қауіпсіздік талаптары………………………..
4.5 Автогрейдер машинисінің жұмыс орнының діріл оқшаулануын
есептеу…………………………………………………………………………………………………..
5 Жаңа жабдықты енгізу кезіндегі экономикалық тиімділік

10
10
17
23
27
30
30
31
34
36
41
41
43
46
47
50
50
52
53
55
56

көрсеткіштерін анықтау…………………………………………………………………………
5.1 Жаңа техниканың міндеті мен қолдану облысын табу…………………….
5.2 Есептеу үшін бастапқы деректер………………………………………………….
5.3 Қаржы салуды (инвестицияны) есептеу…………………………………………….
5.4 Жылдық пайдаға асатын өнімділікті және техника жұмысының
жылына машина-сағат санын есептеу…………………………………………………….
5.5 Жылдық ағымдағы шығындарды есептеу………………………………………….
5.6 Қосымша пайданы анықтау………………………………………………………………
5.7 Қосымша экономикалық тиімділіктің көрсеткіштерін есептеу…………..
5.8 Есептеудің нәтижесі…………………………………………………………………………
6 Өндірістік экология…………………………………………………………………………….
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі

59
59
59
61
62
65
69
70
70
72

Дипломдық жұмыста келесі қысқартылған сөздер кездеседі:

МЕСТ – Мемлекеттік стандарт;
ЯМЗ – Ярославский моторный завод;
ЖХК – жартылай циклді хош иістендірілген көмірсутегі;
ІЖҚ – іщтен жанатын қозғалтқыш;
дБА – акустикалық децибел.

Кіріспе
Заманауи жердегі бірегей құрылыста жер жұмыстарын жүргізу, жер
телімдерін игеру және қазба байлықтарын өндіру бойынша өндіріс процесі.
Жер үсті жұмыстары өндірісінің ең үлкен еңбек өнімділігі олардың
максимальді механизациясы және айырмашылығы көп машиналар паркі деп
ойлайды. Ғылыми-технологиялық процесті жетілдіру және өндірістің
тиімділігін арттыру үшін кешенді машина жасаудың тиімді машиналарын
тиімді жүйесін құру және тиімді пайдалану қажет. Көптеген жер жұмыстары
үшін автокөліктердің үлкен үлесі бар. Барлық құрылыс машиналары мен
жабдықтары транспорттық, жүк және жүк тасымалдау, тасымалдау және жинау,
жер үсті және жер жұмыстары үшін, шатырлы және тұтқыр материалдарды
қайта өңдеу үшін, бетон және растворларды өндіру үшін, әрлеу жұмыстар үшін,
арматуралық жұмыстар, құрылыс өндірісі үшін өнімдер және конструкциялар.
Машинажасау мен құрал-жабдықтары бөлек класс машина құралы болып
табылады. Жер үсті жұмыстарын жүргізетін машиналарының көпшілігінің бірі.
Автогрейдерлер және параметрлер ерекшеленеді, бірақ олардың барлығы бір
және біреудің өзіндік ұстанымдары бойынша жұмыс істейді. Әдебиеттер және
патенттік дерек көздерімен танысу және прототиптерді таңдау. Сонымен қатар,
жұмыс органдарының негізгі параметрлері есептеледі, жұмыс істейтін
органдардың гидравликалық және кинематикалық схемалары әзірленеді. Одан
кейін тартқыш және күштік есеп айырысуды жүргізеді, негізгі жинақталған
конструкцияларды есептейді, сондай-ақ автогрейдерлердің даналық өндірісін
есептейді. Соңғы бөлімде автогрейдер қауіпсіз пайдалануды қамтамасыз етеді
[1].
Жұмыстың міндеттеріне жатады:

  • автогрейдерлерді құру және енгізу саласында материалдарға шолу;
  • патенттік талдау жасау;
  • жаңадан енгізілген жұмыс мүшесін сипаттау;
  • негізгі параметрлерді есептеу;
  • тартымдылықты есептеу;
  • гидроцилиндрдің күшін анықтау;
  • өнімділікті анықтау;
  • еңбек қорғаудың автогрейдерге әсері;
  • экономикалық әсерді есептеу.
  1. Автогрейдерлерді құру және енгізу саласында материалдарға шолу
    1.1 Тағайындалуы, жіктелуі және конструкциясы
    Автогрейдер – алаңдар мен еңістерді жайғастыру және профильдеуге,
    сонымен қатар, биіктігі 0,6 м-ге дейін үйінді құрастыруға, қар және борпылдақ
    құрылыс материалдарын тегістеу мен жылжытуға арналған тіркемелі немесе өзі
    жүретін машина. Автогрейдердің көрінісі сурет 1.1-де көрсетілген [2].

Сурет 1.1 – Автогрейдердің көрінісі

Автогрейдердің түрлі жұмыстарды атқара алады, өйткені оның қайырмасы
тік және көлденең жазықтықта түрлі бұрыштарға орналаса алады, түрлі
ауыспалы жабдықтар орналастырылуы мүмкін (20 түрге дейін), жоғары
мобилділікті (машинаның көліктік жылдамдығы 45 км/сағ-қа жетуі мүмкін)
қамтамасыз етеді.
Автогрейдердің негізгі жұмыстарының бірі – топырақты жолдарды
үшбұрышты немесе трапециялы кюветпен нөлдік деңгейде немесе 0,4 м
биіктікті үйінділерде профильдеу болып табылады. Профильдеу жұмыс ретінің

бөлек циклдерінің қайталануынан құралады, оның бастысы кесу болып
табылады. Әр жұмыс реті – кесуден кейін грунт үйіндіге бірнеше рет
орналастырылады. Кесудің еңбек сыйымдылығы жоғары, сондықтан ол жоғары
тарту күшін қажет етеді.
Автогрейдердің өндірістің түрлі бағытта, құрылыс мекемесінде және
коммуналды қызметтерге пайдаланылады. Ол үйінділерді орналастыруға және
салуға, грунтты басқа қоспалармен араластыруға пайдаланылады. Сонымен
қатар, ол машинаны ескі жол жабындысын және ауыр грунтты ашып тастауға
қолданылады. Коммуналды қалалық қызметтерде автогрейдер үнемі
пайдаланылады, өйткені оның көмегімен жолды қардан, мұздан тазартады, жол
жиегін тегістеп тазартады. Ол қайырманың түрлі орналасуының көмегімен
түрлі жұмыстарды орындай алады, жобалау жұмыстарының дәлдігін
қамтамасыз етеді.
Автогрейдерлер қозғалтқыштың қуаты, оған сәйкес келетін машина
салмағына, осі саны, доңғалақ схемасының типі, жұмыстық мүшені басқару
жүйесі бойынша жіктеледі.
Конструктивті массасы бойынша жеңіл, орташа, ауыр болып бөлінеді.
Жеңіл автогрейдерлер грунтты жолдардың кішігірім жөндеу жұмыстары үшін;
орташа автогрейдерлер жолды орташа жөндеу және құрылысы үшін, орташа
категориялы грунтпен жұмысы кезінде; ауыр автогрейдерлер көп көлемді
түрлы жол жұмыстары, ауыр грунт жағдайларында, аэродромдарды жобалау
үшін пайдаланылады.
Автогрейдердің құрылымдық компоновкасы оның доңғалақ схемасымен
сипатталады, яғни, остердің жалпы санымен, жетекші осі мен басқарушы
доңғалағы бар осімен. Доңғалақ схемасы келесі формуламен анықталады:

АБ В,
Мұндағы А – басқарушы доңғалақтары бар осі саны;
Б – жетекші осі саны;
В – автогрейдердің жалпы осі саны.
Жеңіл және орташа автогрейдерлердің доңғалақ схемасының типі 123, ал
ауыр автогрейдерлерде 133 болады.
Трансмиссия типі бойынша автогрейдерлерді механикалық және
гидромеханикалық деп бөледі. Гидромеханикалық трансмиссия автоматты және
автогрейдердің қозғалыс жылдамдығының бірқалыпты өзгеруін, ал
механикалық сатылы өзгеруін қамтамасыз етеді.
Өндірісте автогрейдердің базалық моделі шығарылады: жеңіл типі – ДЗ-148
(ДЗ-99А-ның орнына), орташа типті – ДЗ-122Б және ДЗ-143 және ауыр типті –
ДЗ-98А жіне ДЗ-140, олардың модификациялары бар, ол тек күштік
орналасудың қуаты арқылы, трансмиссия типіне, қайырманы автоматты
басқару жүйесінің типінің бар-жоқтығына, жұмыс жабдығының параметріне,
рама типіне қатысты ерекшеленеді. Автогрейдердің салмағы және қуаты
бойынша жіктелуі кесте 1.1-де көрсетілген [2].

Кесте 1.1
Автогрейдердің салмағы және қуаты бойынш жіктелуі
Грунт Автогрейдер салмағы, т Қозғалтқыш қуаты, а.к.
Жеңіл 7-ден 9 дейін 63-ке дейін
Орташа 10-нан 14 дейін 100-ге дейін
Ауыр 15-тен 18 дейін 200-ге дейін
Аса ауыр 19-дан 24 дейін 250 және жоғары
Өзінің көп жылдық тарихы бар ДЗ-98 автогрейдерінің жаңартылған бірнеше
модельдері бар. Олар өз араларында қосымша жабдық түрлерімен ерекшеленді.
Сондай-ақ кейінгі модельдері жаңғыртылған түйіндер мен агрегаттарға ие, яғни
оларды машинаның пайдалану сипаттамасын жоғарылату мақсатында
құраушылар өндеп шығарған.
ДЗ-98 автогрейдері Deutz немесе Cummins-тен күштік агрегаттармен, Z 3 -тен
гидромеханикалық трансмиссиямен, сондай-ақ бульдозер қайырмасымен және
толық бұрылыс жасайтын грейдер қайырмасымен жабдықталған. Қажет
жағдайда қопсытқыш жабдық орнатылады.
Грейдердің негізгі параметрі мен өлшеміне қайырманың ұзындығы және
биіктігі, қайырманы бүйір шығару, қайырманы тереңдету және жол аралығы;
пышақтың кесу бұрышы, қайырманы қармау және еңкейту; масса, доңғалақ
базасы және колея; габаритті өлшемдер жатады. Сонымен қатар, грейдерлер
базалық машинаның параметрімен сипатталады. Ол тарту класы немесе тарту
күші, қозғалтқыш қуаты, жылдамдық отын шығын. Атап өтілген параметрлер
мен өлшемдер грейдердің техникалық мүмкіндіктерін, тиімді қолданудың
аймақтарын бағалауға септігін тигізеді.
Автогрейдердің негізгі жұмыс жабдығы тарту рамасынан, бұрылыс
шеңберінен және ауыспалы екі лезвиялы пышақты қайырмадан тұрады. Толық
бұрылмалы қайырма автогрейдердің тура және кері бағыттағы жұмысын
қамтамасыз етеді. Қайырманы бұру редуктор арқылы гидрометрмен
орындалады. Тарту рамасының алдыңғы бөлігі машина рамасымен шарнирлі
байланысқан, ал артқы бөлігі екі гидроцилиндрде ілінген. Ол оның түрлі
қалыпта болуын реттейді:

  • көліктік (көтерілген);
  • жұмыстық (түсірілген).
    Жұмыстық күйде қайырма грунтқа пышақпен енгізіледі және қозғалыс
    кезінде грунт қабатын кесіп оны тасымалдайды.
    Қайырманың кесу бұрышы грунт категориясынан тәуелді болады және
    гидроцилиндрмен реттеледі. Тарту рамасының машинаның бойлық осінен екі
    жаққа шығуы гидроцилиндр арқылы іске асады.
    Автогрейдердің жұмыс жабдығын гидравликалық басқару жүйесі тарту
    рамасын көтеру және түсіруді, бұрылыс шеңбері және қайырмамен бірге жүзеге
    асады, қайырманы бұрылыс шеңберімен бірге 360 0 -қа бұру, машинаның

көлденең осінен қайырманың екі жақа бүйір шығуы, көлденең жазықтыққа
қайырманы бұрышпен орнату (18 0 -қа дейін), еңісті бұрышпен жобалау үшін
қайырманы бүйір шығару (90 0 -қа дейін) қамтамасыз етеді [3].
Жеке автогрейдерлер “Профиль” типті қайырманы автоматты басқару
жүйесімен жабдықталуы мүмкін, ол көлденең және бойлық бағытта қайырманы
автоматты тұрақтандыру үшін арналған. Ол машинаның өнімділігін және бетті
өңдеу дәлділігін жоғарылатады. Автогрейдерлерде “Профиль – 10”, “Профиль –
20” және “Профиль – 30” сияқты автоматты жүйелер орнатылады.
Автогрейдердің жұмыс мүшесін басқару жүйесі бойынша гидравликалық,
редукторлы, аралас (электр-гидравликалық, редукторлы-гидравликалық,
пневмоэлектрлік және т.б.) болып бөлінеді. Ең көп таралғаны көлемді
гидрожетегі бар автогрейдерлер. Автогрейдерлер екі және үш доңғалақ ості
болып ажыратылады.
ДЗ-98 автогрейдері жолдың жер төсемдерінің бетін жобалау және
профилдеу, үйінділер тұрғызу, гравий, щебень мен грунтты жол салу мен
жөндеу кезінде орнын ауыстыру, кювет, бүйір орларды, шұңқырлар салуда
қолданылады. Сонымен қатар, жолды қардан, мұздан тазалауда да
қолданылады. Шарнирлі буындасқан рама, бұрылмалы грейдер қайырмасы жол
төсемін кең ауықамда қармап алуын қамтамасыз етеді. Сонымен қатар,
бульдозерлік және грейдерлік қайырманы тиімді пайдалана алады. Грейдер
қайырмасының толық бұрылысының арқасында артқы жүрісімен қозғалысы
кезінде жобалауды да іске асыруға болады. ДЗ-98 автогрейдері ЯМЗ-238НДЗ
немесе Cummins М-11С265 сияқты дизельді қозғалтқыштармен және
механикалық трансмиссиямен жабдықталады. Бұл автогрейдер 1-ден 4-ке дейін
категориялы грунттарда жұмыс істей алады.
ДЗ-98 автогрейдері арнайы техниканың жұмыс жабдығы құрылыс-жол
жұмыстарында және коммуналдық шаруашылықтарда үлкен технологиялық
мүмкіндіктерді орналастырады. Автогрейдердің маңызды жұмыс мүшесі
доңғалықтың алдыңғы және артқы остері арасында орналасатын пышақпен
бірге қайырма болып табылады. ДЗ-98 автогрейдері турбоүрлегіші бар жаңа
заманғы қозғалтқышымен жабдықталған. Ол биік тау жағдайларында жұмыс
істеуін қамтамасыз етеді. Тежегіш жүйесінде негізгі гидрожүйенің
гидравликалық сұйықтықтың қолданылуы арқасында эксплуатационды
шығындар неғұрлым азайды.
Еңбек өнімділігін жоғарылату және автогрейдер операторының жұмыс
жағдайын жақсарту мақсатында жұмыс мүшесін, балансир мен қайырма күйін
автоматты басқару жүйесі, пропорционалды датчиктер, автоматты басқару
жүйесі балансир мен негізгі раманың арасына орналастырады. Одан басқа,
екінші балансирде қосымша датчик орналасқан.
Автогрейдер үш ості машина болып табылады, ол қозғалтқыштан,
трансмиссиядан, жүріс бөлігінен, жұмыс жабдықтарынан, механизмдер мен
басқару жүйесінен, машинистің жұмыс орнынан тұрады [4].
Жүріс бөлігі – элементтер жиынтығы, олардың көмегімен автогрейдердің
қозғалысы және оның тарту күшін дамыту жүзеге асырылады. Автогрейдердің

жүріс бөлігіне жетекші белдіктің аспа механизмдерімен бірге негізгі рамасы,
доңғалақтармен бірге алдыңғы осьті, сонымен қатар артқы арбашаға
біріктірілген ортаңғы және артқы осьтерді доңғалақтарымен жатқызады.
Автогрейдердің ортаңғы және артқы белдіктері өзара ауыстырылмалы болып
табылады.
Әрбір көрсетілген белдіктер болат арқалықтарды көрсетеді, ортаңғы
бөлігінде басты берілістің конустық ауқымды тістері бар шестернялары
орнатылған кронштейн бекітіледі, ал фланецқа борттық редукторлар бекітіледі.
Түсірілген түрдегі жарты остер басты берілісті борттық редукторлармен
біріктіріледі. Борттық редуктор ішкі ілінісі бар цилиндрлі берілісті көрсетеді.
Белдіктер екі балансирге домалақ және цилиндр саусақтарының көмегімен
бекітіледі. Мұндай бекітілу белдіктерінің орнатылуын қамтамасыз етеді.
Алдыңғы белдік жетекші әрі басқарушы болып табылады. Оның негізгі
бөлшектерді ортаңғы және артқы белдіктердікіне ұқсас, тек доңғалақтардың
бұрылысын және негізгі рамаға бекітілуін қамтамасыз етуімен ерекшеленеді.
Алдыңғы белдіктің құйылған арқалығы ұштарында дәнекерленген, құйылған
бастарға ие.
Автогрейдердің бойлық ості бойлай орналасқан ортаңғы арқалығына бір
осте орналасқан екі саусақ бекітілген. Осы саусақтарда алдыңғы белдік негізгі
рамаға қатысты көлденең жазықтықтықта бұрыла алады. Жарты остер толықтай
түсірілген түрде болып табылады. Жарты осьтердің ұштарында қосарланған
қардан шарнирінің айыры бекітіледі, оның көмегімен көлденең жазықтықта
бұрылысқа ие болатын борттық редукторға айналыс моментінің берілісі жүзеге
асырылады. Автогрейдердің схемасы сурет 1.2-де көрсетілген [7].

1 — күштік орнатқыш; 2 — жанармай ыдысы; 3 — кабина; 4 — рама; 5 —
гидравликалық жүйе; 6 —бульдозерлік қайырма; 7 — кирковщик; 8 — алдыңғы
ось; 9 —тартқыш рама; 10 — негізгі қайырма; 11 — артқы көпір

Сурет 1.2 – Автогрейдердің схемасы

Рама. Алдыңғы рамасы:

  • толық дәнекерленген, алдыңғы көріністі жақсы бақылау үшін еңіс етіп
    жасалған.

Артқы рамасы:

  • жабдықтың модульді монтаж рұқсат етілген күштік периметрі бар, ол
    жетекке қызмет етуді жеңілдетеді және жұмыс жабдығын жақсы ілу үшін
    жасалған.
    Рама шарнирі:
  • раманы 26° солға және оңға бүгу үшін екі гидроцилиндрлі және
    гидравликалық құлыптары бар, ол тұрақты жұмысты қамтамасыз етеді.
    Жұмыс жабдығы автогрейдер операцияларын орындауға арналған, яғни
    кесу және грунтты немесе басқа да материалдарды жылжыту болып табылады.
    Жұмыс жабдығы негізгі, машинада әрдайым орнатылған және қосымша –
    ауыспалы, яғни қосымша операцияларды атқаруға арналған болып табылады.
    Негізгі жұмыс жабдығына тарту рамасымен бірге, сонымен қоса аспа
    механизмдерімен бірге қайырма, ал қосымшаға қопсытқышты жатқызамыз.
    Ауыспалы жұмыс жабдығына бұрылмалы бульдозерлік қайырма, артқы
    орналасуы бар қопсытқыш-кирковщик, автогрейдер базасындағы қопсытқыш-
    скарификатор жатады.
    Механизмдер мен басқару жүйесі машинистке автогрейдердің қозғалыс
    бағытын таңдауға, жұмыс кезінде жұмыс жабдығының күйін өзгертуге,
    автогрейдер қозғалтқышын тез тоқтатуға немесе оны бір орында ұстап қалуға,
    қозғалтқышты іске қосуға, жарықтандыруға тағайындалған. Механизмдер мен
    басқару жүйесіне келесілер кіреді: рульдік басқару, гидрожүйе, тежеуіш және
    электржабдық.
    Автогрейдердің рульдік басқарылуы. Екі гидроцилиндрі бар
    гидростатикалық жетегі бар алдыңғы доңғалақтармен рульдік басқарылуы.
    Алдыңғы белдіктің рульдік басқарылуының, раманың бүгілуі және алдыңғы
    доңғалақтың еңісінің бір уақытта пайдалану кезінде бұрылыстың минималды
    радиусы – 7800 мм.
    Машинистің жұмыс орнына жатады:
  • кабина орындығы,
  • басқару пульті,
  • жылыту жүйесі,
  • вентиляция.
    Кабина және басқару органдары. Автогрейдердің барлық басқару органдары
    оператордың оң жағында орналасқан. Оның алдында тұратындарға келесілерді
    жатқызады:
  • автогрейдердің барлық керекті параметрлері көрсетілген дисплей блогы,
  • жүйенің бақылау параметрі, авариялық сигнализаторлар,
  • электірлік гидротартыштарды басқару рукояткалары.
    Оң жағында мыналар орналасқан:
  • карбанды өзгермелі беріліс басқару рычагы;
  • карданды өзгермелі беріліс дисплейі;
  • жылжыту;
  • тазартқыш;
  • әйнекті тазалау;
  • жарық басқару органдары;
  • электржүйені өшіргіш және сақтандырғыштар.
    Кабинадағы шу деңгейі – 78-ден 80 дБ-ге дейін.
    Автогрейдер жұмыс және көліктік режимдерін қарастырады. Негізгі жұмыс
    режимі кесу және грунтты жылжыту болып табылады. Көліктік режимі кезінде
    машинаны міндетті жұмыс орнына қозғалысы кезінде оның қайырмасын
    максималды жоғары көтереді. Бұл режимдегі автогрейдер жұмысы қарапайым
    көлік құралдарының жұмысынан еш ерекшеленбейді.
    Автогрейдер тежегіші. Жұмыс тежегіші:
  • педальмен басқарылады;
  • тандемді арбаның барлық доңғалақтарындағы дымқыл іліністі;
  • герметикалық.
    Төзімді дискті тежегіштер өздігінен реттелмелі және қызмет етілгенін талап
    етпейді. Тежегіш жетегінің екі контурлы гидравликалық жүйесі машинаның екі
    жағынан да тежегіштің біркелкі жұмысын қамтамасыз етеді. Сонымен қатар,
    қуаттың резервтік көзімен және оператордың ескерту құралдарымен
    жабдықталған. Аялдама тежегіші серіппемен қосылады және гидравликалық
    өшірілінеді. Ол тандем арбасының кіріс білігіндегі дискті болып табылады
    арбаның барлық доңғалақтарына әсер етеді және трансмиссияның берілісін
    қосу блокировкасымен және оператордың ескерту құралдарымен
    жабдықталған.
    Доңғалақ пен шина алдыңғы белдік ступица шпилькасына және тандем
    арбасының ступицасына бекітіледі және ауыстырылады.
    Салмақ сипаттамасы барлық экплуатационды сұйықтармен және
    оператормен қоса базалық комплектация үшін берілген.
    Гидравлика тұрақты көлемді, насосы бар гидрожүйе. Сонымен қатар,
    гидротаратқыштарды басқау рукояткалардың нейтральды күйі кезінде сорғыны
    жеңілдету бар. Жүйенің құрамына негізгі жұмыс жабдығын басқаратын алты
    қолмен басқарылатын гидротаратқыштар кіреді. Төрт электрлік
    гидротаратқыштар көмекші операциялардың жұмысын қамтамасыз етеді.
    Гидротаратқыштармен басқаруда рульдік колонкада қысқа жүрісті рычагтарды
    көлденең орын ауыстыруы бар. Жүйе қайырманы көтеру, қайырманы еңкейту,
    бұрылыс шеңберін қозғау, доңғалақты еңкейту және раманы бүгу
    контурындағы гидрозамоктармен жабдықталған.
    Қопсытқыш арнайы техниканың артына орнатылады және тасты, қатқан
    және ауыр топырақтарды келесі өңдеуге дейін жұмсарту мақсатында қопсытуға
    арналған бес тісі бар, максималды мүмкін болатын тереңдетілу – 230 мм-ге
    дейін және қармау ені – 1,8 м. Грейдер қайырмасы раманың астында
    автогрейдердің алдыңғы және ортаңғы белдіктерінің арасына орнатылады.
    Жолды асфальт төсеуден бұрын оған себілетін гравийді тегістеуге арналған.
    Қысқа мезгілде қайырма жол жабындасын қардан және мұз қабатынан
    тазартуға арналған. Қайырманың ұзындығы – 4,2 м және биіктігі – 0,7 м.
    Мүмкін болатын кесу бұрышы 70°-ке дейін құрайды. Бұл жабдық бүйір жағына
    қарай 1,05 м-ге дейінгі арақашықтыққа жылжиды және доңғалақтың төмен

тіреу бетінен 0,5 м-ге дейін төмен түседі. Грейдер қайырмасы бар ДЗ-98
автогрейдерінің өнімділігі 327 м 2 /сағ құрайды. Техниканы техникалық
пайдалану коэффициенті сексен бес пайызды құрайды.
Жол-құрылыс техникасының осы моделі жоғары беріктік қорына ие.
Бірінші күрделі жөндеуге дейінгі атқарылған жұмыс көлемі 8400 мото/сағ кем
емес. Күштік агрегат жанғыш-майлағыш материалдардың сапасын аса қатты
талап етпейді, ал жүріс бөлігі ауыр шарттағы жұмыстарды жақсы көтереді.
Машинаның барлық түйіндері мен жүйелері дала шарттарында да тез жөндеу
үшін жобаланған. Қозғалтқыш істен шығу себептері тез анықтайтын тиімді
мүмкіндікпен қамсыздандырылған. ДЗ-98 автогрейдерінің бөлшектерін
дайындап шығаратын зауыттың ресми дилерінен алуға болады [5,6,7].
1.2 Автогрейдердің негізгі және қосымша жабдығы
Автогрейдердің жұмыс жабдығы бастыға бөлінеді (қайырмасы бар тартқыш
рама, тартқыш раманың іліністік механизмі және қайырманы айналдыру
механизмі) және қосымша (кирковщик, бульдозердің қайырмасы, ұзарғыш,
откосник және т.б.).
Қайырмасы бар тартқыш рама шамамен бірдей барлық қозғалтқыштар үшін
бірдей мақсаттарға ие болғандықтан траекторияның арқасында топырақты кесу
үшін тартқыш күш үйіндіге ауысады. Осылайша, тартқыш шеңбер қуатты
бойлық арқалықты немесе сақина қозғалтқыштың алдыңғы осіне алдыңғы
тартпаға ілініп тұру үшін дөңгелек түйісетін жерге түседі. Тартқыш раманың
артқы жағында көлденең байланысы бар, ол оның қаттылығын қамтамасыз
етеді және ішкі тістері бар үлкен диаметрлі ашық тісті тәж түрінде жасалынған
бұрылмалы шеңберді орналастырады (ДЗ-98 автогрейдерінің тәжісі сыртқы
тісті болады). Осылайша, тартқыш рама шарнирлі төрт нүктеде бүгілген
жоталы балканың астында ілінген (алдыңғы шарлы шарнирмен және артқы
жандарымен үш гидроцилиндрде), бұл оның алдыңғы шарлы шарнирге қатысты
кеңістікте жылжуға мүмкіндік береді. Бұрылатын шеңбер, әдетте,
траекторияның төменгі жазықтығын жасайтын, парақтарға болттармен
бекітілген, арнайы тіректердің көмегімен төрт аралық орынға бекітілген
тартқыш рамаға бекітіледі. Қайырмасы бар тартқыш рама сурет 1.3-те
көрсетілген [7].

1 — қайырма; 2 — бұрылатын шеңбер; 3 — тартқыш рама; 4 — бұрылатын
тіреуіш; 5—жанында кесетін пышақ; 6— астында кесетін пышақ; 7 — реттегіш

тығыздағыштар; 8 — тірек
Сурет 1.3 – Қайырмасы бар тартқыш рама

Бұрылатын шеңбердің еркін айналу мақсатында оның арасындағы тік
аралық пен тартқыш раманың жазықтығының өлшемі 2 және 3 мм және көлемі
1,5 мм-ге дейінгі оның арасындағы жанындағы аралық пен тіректер
қарастырылады. Бұл кемшіліктерді сақтау үшін, жапсырмалардың бір бөлігін
реттелетіндей қылдырады (жапсырмалар астындағы тығыздағыштардың
көмегімен тік аралық, ал реттелетін болттың көмегімен жанындағы аралық
жетіледі). Бұрылатын шеңбердің өзі, жалпақ тісті тәжден басқа, қаттылықты
беретін сақина қабықшасы бар. Оған жандарынан тартқыш раманың бойлық
осіне параллель қайырмаға тікелей шарнирлі бекітуге арналған екі түсірілген
жалпақ доғалы кронштейнді дәнекерлейді.
Әдетте, бұрылыс шеңберіне қатысты түсірілген осы тіреуіштердің ұштары
құбырлардың көмегімен өзімен және бұрылатын шеңбердің төменгі
жазықтығымен тығыз байланысты. Осылайша, қайырма жүктемелерін
зақымдамай сіңіруге қабілетті қатты кеңістік құрылысы жасалады. Қайырманы
радиус бойымен бүгілген қалың болат парағынан жасайды. Артқы жағынан
қайырмаға қорап тәрізді көлденең қиманы беретін бұл парақ бұрыштармен
немесе парақтармен күшейтілген.
Маңдайшалы парақтың кескіш бөлігі сыртқы ұзындығы бойынша сәл
бүгілген және кесу жиегіндегі қатты қорытылған қорытқышпен арнайы тозуға
төзімді болаттан жасалынатын алынбалы төменгі кескіш пышақ батырылған
бастары бар болттардың көмегімен осы жерге орналасқан және бекітілген.
Қайырманың бүйірлерінде алынбалы бүйір кесу пышағы бекітілген.
Автогрейдердің жұмысы кезінде қайырма кеңістікте анықталған түрде
беттелген болғандықтан, тартқыш раманың құрылымында рамаға қатысты
көлденең жылжу және қайырманың кесу бұрышын өзгерту мүмкіндігі
қарастырылған. Қайырманың көлденең қозғалысы гидроцилиндр арқылы
жүзеге асырылады, оның денесі тартқыш раманың тіреуіштер аймағында
шарлы саусақта, ал шток қайырманың артқы жағында орналасқан шарлы
саусақта бекітілген. Осы мақсатта, мысалы, ДЗ-31-1 автогрейдерінде, бүйірлік
жылжу мүмкіндігін алу үшін, қайырманың артқы жақ бұрыштарына бойлық
бағыттаушы құбырлар дәнекерленген, цилиндрлік бүгілген тіреуіштер қонатын
жерлердегі қайырманы монтаждау кезінде тартқыш рамаға орналасқан (ДЗ-98
автогрейдерлерінде, сол мақсатта, қайырманың артқы жағынан тігінен
дәнекерленген, бүгілетін тіреуіштердің ойығында орналасқан парақ
қолданылады).
Ал қайырманың кесу бұрышын өзгерту үшін бүгілетін тіреуіштер өздері
астындағы тартқыш раманың доғалы тіреуіштеріндегі осьтерде жылжымалы
түрде, ал осы тіреуіштердің жоғарғы жағында бүгілу кронштейндеріне қатысты

кез келген жерде доғалы кронштейндерді бекітуге мүмкіндік беретін, тістелген
тарақтардың доғалы ойығындағы жапсырмалар мен гайкалары бар сүмбілер
көмегімен бекітілген. Бүгілетін кронштейндер мен қайырма бір болғандықтан,
орнатылған кесу бұрышы осылайша қол жеткізіледі.
Тарақтың бір тісіне жылжымалы тіреуіштердің орналасуы кесу бұрышын
3°-қа өзгертуге мүмкіндік береді. ДЗ-98, ДЗ-143 және ДЗ-122
автогрейдерлерінде шарнирлі іліністі тартқыш рамасының гидроцилиндрлері,
омыртқалы балканың екі жағынан шығарылған тұтқаларда орналасқан.
Тұтқаларды тұтас алғанда машинаның көлденең жазықтығында 180° және одан
жоғары бұрышпен бұрыла алады.
Тұтқаларды қерек жерге орналастыру оған бекітілген гидроцилиндрдің
көмегімен орындалады, бірақ тұтқаны жаңа орынға ауыстырмас бұрын,
тұтқалардың жұдырықтарын және тіреуіштерді іліністен алдын ала шығару
қажет, бұл тұтқалардың осьтерінің ұштарында орналасқан бұрандаларды
айналдыру арқылы жасалады. ДЗ-143 және ДЗ-122 жаңа автогрейдерлерінде
жұдырықшалы тұтқаның және тіреуіштің іліністен шығарылуы гидравлика
көмегімен орындалады. Осы мақсатта осьта отыратын тартқыш раманың
іліністі тұтқасы жанға қарай қозғала алады.
Автогрейдер кабинасындағы гидрореттеуіштің сәйкес секциясын қосқан
кезде ось тіректерінің біріне А қуысына тесік арқылы түседі және жұмыстың
сұйықтық қысымы әсерінен жұдырықшаларды іліністен шығарады. Кейбір
жағдайларда тартқыш раманың гидроцилиндрін бүйір жағына бекіту үшін
жоталы балканың төменгі бөлігіне дәнекерленген арнайы үштіректі тіреуіш
қолданылады. Тартқыш раманың іліністік механизмі сурет 1.4-те көрсетілген
[7,8]
.

а — жалпы көрініс; б — гидравликалық қозғалыс механизмі; 1 — тіреуіш; 2
— рычаг; 3 —көтергіш гидроцилиндрі және тартқыш раманың түсуі; 4
—рычагтың тіреуішпен жұдырықтық ілінісуі; 5 — тоқтатқыш қамыт; 6 — ось;
7 — бұранда; 8 — жоталы балка; 9 —гидроцилиндрге ілінетін шанышқы; 10 —

тесік; 11 — пружина; А — қуыс
Сурет 1.4 – Тартқыш раманың іліністік механизмі

Кейбір жағдайларда тартқыш раманың гидроцилиндрін бүйір жағына бекіту
үшін жоталы балканың төменгі бөлігіне дәнекерленген арнайы үштіректі
тіреуіш қолданылады. Сонымен қатар, екі шеткі шар тәріздес тіректер
гидроцилиндрді бір немесе басқа бағытта жұмыс жасағанда бекітеді. Орташа
шар тәріздес саусақ гидроцилиндр бір шеткі тіректен екіншісіне жылжытқанда
уақытша тірек ретінде қажет.
Тартқыш раманың ілінісу жүйесі автогрейдердің екі жағында 0-ден 90°-қа
дейінгі бұрыштары бар беткейлерді кесуге арналған қайырманы орнатуға
мүмкіндік береді. Мысалы, 90° көлбеу бұрыштың астындағы беткейлерді кесу
үшін автогрейдердің сол жағынан оң жақ тұтқаны астына дейін жылжыту
керек, ал сол жақ тұтқаны 35° бұрышпен тігінен орналастыру керек. Сонымен
қатар, тартқыш раманың шығару гидроцилиндрі төменгі тіреуіштің оң жақ шар
тәріздес саусағына бекітілуі керек және барлық гидроцилиндрлердің штоктары
қаншалықты қайырманы тік тұрғызу үшін соншалықты жылжытылу керек.
Жаңа автогрейдерлерде орташа шар тәріздес тіректердің орнына
жұдырықшалы ілініс пен гидравликалық жетегі бар тұтқа орнатылады, ол
жұдырықшаларды іліністен шығарады. Қайырманы бұру механизмі тартқыш
рама және онымен қатаң бекітілген қайырманың бұралатын шеңберін
айналдыруға арналған. Қазіргі заманғы автогрейдерлерде екі бағытта
айналатын толық айналымды қайырмалар орнатылады. Қайырманы 90°
бұрышта кесіп орнату схемасы сурет 1.5-те көрсетілген [7,8,9].

1— жоталы балка; 2 — үштіректі тіреуіш; 3, 4, 6—гидроцилиндрлар; 5 —

қайырма; 7,8 — тұтқалар

Сурет 1.5 – Қайырманы 90° бұрышта кесіп орнату схемасы

Қайырманы айналдыру механизмдері гидроқозғалтқышқа жататын құрттың
жетегі бар бір сатылы құрт тәріздес редукторлар қолданылады. Құрт тәріздес
редуктор соңында тісті немесе тізбекті дөңгелек қосылады, бұл тікелей
айналмалы құрт тәріздес дөңгелектен бұрылатын шеңбері бар тартқыш
раманың тісті тәжіне дейін айналуды жүзеге асырады.
Осы мақсатта бір блокта жиналған гидроқозғалтқышы және жетекші тісі
немесе тізбекті дөңгелегі бар құрт тәріздес редуктор тісті немесе тізбекті
дөңгелек айналмалы шеңбердің тістері бар тісті тәждің ілінісінде болу үшін

плитасы бар тартқыш рамаға үстінен болттармен бекітіледі. Қайырманың
бұрылу механизмінің схемасы сурет 1.6-да көрсетілген [9].

1 — гидравликалық қозғалтқыш; 2— құрт; 3— құртты дөңгелек; 4 —
бұрылыс айналымның тісті тәжі; 5 — жүргізуші тісті дөңгелек
Сурет 1.6 – Қайырманың бұрылу механизмінің схемасы

Гидроқозғалтқыштың қуаты автогрейдердің гидрожүйесінің шлангтары
арқылы жүзеге асырылады. Гидроқозғалтқыштың айналуы, ал одан бұрылатын
шеңбер бағытының өзгертілуі, гидрореттегіш көмегімен автогрейдердің
кабинасынан жүргізіледі. Автогрейдердің алдыңғы жағына рамасының ұшына
бульдозердің қайырмасы бекітіледі. Бұл жабдық шұңқырлар мен орларды
толтыру, қоқыс пен қарды жинау және т.б. үшін пайдаланылады. Бульдозерлі
қайырма қабырғалармен бүйірден шектелген майысқан мандайшалы парақпен
жабдықталған, ол қаттылықты қамтамасыз етеді және қайырмамен
тасымалдайтын материалды жинақтау үшін жағдай жасайды. Бульдозерлі
қайырма сурет 1.7-де көрсетілген [9].

1 — қайырма; 2 — жапсырмасы бар кескіш пышақ

Сурет 1.7 – Бульдозерлі қайырма

Автогрейдердің рамасына арнайы тартқыштар арқылы бульдозердің
қайырмасы ілінген.
Кирковщик негізгі жүзінің беттік қабатының өңдеу жеңілдету мақсатында
алдын ала қопсыту топырақ тығыздалған жоғарғы қабаты, алты тамаша және
басқа да мұз үшін қызмет етеді. машинаның артқы немесе машинаның тікелей
өту 360° пышағын бұрылу кезінде босату жүргізуге қабілетті болуы етіп жеңіл
автогрейдерлер осы жабдық кейде жүзінің артына тартым раме. Кирковщик
сурет 1.8-де көрсетілген [9].

1 — тұрғыш; 2 — клин; 3 — балка; 4 — қазғыш; 5 — соңғышы

Сурет 1.8 – Кирковщик

Кирковщик екі сәуленің жоғарғы бетінде орналасқан лауазымдар мен
сәуленің артқы жағында дәнекерленген жақша тік тесіктердің сайлау бірқатар
иілген қорап арқалықтың негізгі саны, ортасында сына, бойынша тозуға төзімді
ұштары жабдықталған. жану кадрдың арқылы автогрейдер жақтаудың алдыңғы
аяғында орнатылған. Неғұрлым қуатты автогрейдер кирковщик бағыныңқы
кадрдың соңында, машинаның артқы, алдыңғы машина кадрдың соңында,
сондай-ақ отвал немесе ДЗ-98 бірдей орнатылған. Кирковщик топсалы көтеріп
және төменгі гидравликалық цилиндрлер шыбықпен лауазымдарды қосу үшін
арналған базалық соңы жақтау сынып бекітілген кестесінде, және тетіктерінің,
негізгі сәулесін қосылуда. жақтауға аспалы кирковщик тұрақты бұрышы
қысқаша көтеру босату және кирковщик төмендету қолдау автогрейдерді
қамтамасыз етеді. Әр қазғыш арнайы сауытта және саусақтармен ұштармен
бекітіледі. Түрлі тереңдікте өңдеуге арналған биіктікте биіктікке қайта
орналасу мүмкіндігі бар. Саусақтардың тіректерге ауыстырылуы 5° бұрышпен
өзгереді.
Кювет тазалағыш қардың қарама-қарсы бөлігін тазалауға арналған.
Қюветты қайырмаға орнатады. Кювет тазалағышының пішіні кюветтың
бөлігіне сәйкес келеді. Кювет тазалағышының жабдығы сурет 1.9-да
көрсетілген [10,11].

1 – қайырма; 2 – кювет тазалағыш
Сурет 1.9 – Кювет тазалағышының жабдығы

Откосник үшбұрышты және трапеция тәрізді пішінделген кюветтерді
аяқтайды. Ол кеңейту шнуры сияқты негізгі пышақтың соңына болттармен
бекітіледі, бірақ сенімділігі үшін оның еркін аяғы автогрейдердің

жақтауындағы тізбектер арқылы тоқтатылады. Откосниктің жабдығы сурет
1.10-да көрсетілген [10,11].

а — үшбұрышты профиль; б — трапециеленген профиль; 1 — қайырма; 2 –
тартқыш рама; 3, 6 — болттар; 4 — откосник; 5 — тізбек

Сурет 1.10 – Откосниктің жабдығы

Откосник төменгі кескіш пышақпен жабдықталған. Оның кесу жиектері
негізгі пышақ жүзінің кесу жиегінің жалғасы болып табылады. Пышақтың және
көлбеудің салыстырмалы орналасуына байланысты кескіш бөлік үшбұрыштың
пішінін және майысқан трапецияны қабылдай алады.
Ұзарғыш қайырмамен тасымалданатын материалдың мөлшерін немесе
пышақтың бір жолмен өңделетін жоспарланған бетінің мөлшерін көбейтуге
мүмкіндік береді. Қайырма және қайырманың ұзарғышы сурет 1.11-де
көрсетілген [10,11,12].

а — қайырма; б — қайырманың ұзарғышы; 1 — гидравликалық шарнир; 2
— жүргізгіш; 3 — реттегіш жапсырма; 4 — қарсы бұранда; 5 — реттегіш болт;
6, 10 — реттегіш тығыздағыштар; 7 —тірегіш жапсырма; 8 — шкворень; 9 —
қақпақ; 11 — тартқыш рама; 12 – бұрылғыш айналым; 13 –кесу бұрышы
ауысатын гидроцилиндр ; 14, 20 — қайырма; 15 —кесу бұрышы ауысатын
тіреуіш; 16 — негізгі пышақ; 17 — бүйір пышақ; 18 — уширителі бар ұзарғаш;

19 — тірегіш бөлшектер.

Сурет 1.11 – Қайырма және қайырманың ұзарғышы

Ұзарғыш автогрейдерде тарту күші үшін жеткілікті болғанда қолданылады.
Бұл басты төсемі бар негізгі төсем, негізгі тығыздағыштың алдыңғы парағына
дейін сәйкес келеді. Ол пышаққа бекітілген.

1.3 Автогрейдермен жасалынатын жұмыс түрлері
Автогрейдерлер кең ауқымды қуатты қарқынды жер жұмыстары немесе
ауыр жол жағдайларында жұмыс жасау кезінде пайдаланылуы мүмкін, мысалы:

  • қоқыс пен қиыршық тас жолдарын салу және күрделі жөндеу;
  • жолдың астындағы шұңқырдың шүберегіне орама жасау;
  • топырақтың төгілуіне ауысуы;
  • топырақты жер бетін және жерді жоспарлауды нақтылау;
  • жолда араластырғанда инертті материалдардың тұрақтандырушы
    қоспалармен қозғалысы;
  • топтау (топырақтың және ескірген жолдардың үлгілерін босату);
  • ірі аудандарды беткі жоспарлау;
  • жолдар мен аумақтарды қардан құтқарудан тазарту.
    Бүкіл жол немесе оның жекелеген учаскелерін салу жол-құрылыс
    жұмыстарының өндіріс әдісі, әдетте, қолданылады. Жұмыстың бірдей түрлерін
    орындау үшін қатарынан ағыны машиналар жиынтығы қалыптасқан кешенінен
    тұратын салынып жатқан басқа жол бір аймағынан қозғалатын
    мамандандырылған ағындарын тарту. Бұл процесс жер төсемінің құрылымдар
    әдетте жасанды құрылыстар (көпірлер және т.б.) және топырақ жағдайлары
    (батпақтар, терең ұяның) арнайы орындар аудандарда қоспағанда үзілуіне жоқ,
    ұйымдастырады. дебиті, жол құрылысының жобасы ұйымдастыру белгіленген
    жұмыс, атап айтқанда, түрлері арасындағы ұйымдастырушылық және
    технологиялық үзілістер құны. жол-құрылыс жұмыстарының механикаландыру
    құралдарын таңдау жолдың жекелеген бөлімінің жұмыстарының жобасына
    сәйкес жүзеге асырылады. тереңдету оқыту базасы жер төсемінің жобалау,
    жағалаулар құрылысы, жол төсемінің және баурайында қорытынды жоспарлау
    бетінің әрлеу, жол бойындағы міндетті автогрейдерді қамтиды жол-құрылыс
    машиналары жиынтығын, өндіруге жатып. Жол қаптастыру жабындарды төсеу
    бойынша жұмыстар сынып жақсы орындайды [13].
    Жағалаулар топырақ қозғалатын, құрылғы мен мазмұны жерлі жолдар және
    шығу, олардың орналасуы мен нивелирлеу топырақтың құнарлы қабатының бар
    беткейлері құрылғыны профайлдай қабатта демпингке, жоспар және бетінде
    жағалаулар топырақ теңестіру, жұмыс құрамын жолдың құрылысына сынып
    оқушылары арқылы орындалады. құрылғы тротуарлар жабындары
    автогрейдерлер процестерді жұмыс істеген кезде бойлық білігі призмасы ішіне
    топырақ қалыптастыру қиыршық тас және қиыршық тас қабаты өңделген
    базасын профайлдай, құрама бетон плиталар плиткалар төсеу үшін жынысты
    қиыршық тас және қиыршық дайындау базасын жабу жабуға қабаты асфальт
    қоспасын төсеу . операциялар өзара байланысты және дәйекті әрбір сайт
    салынып жатқан тас қайталанады автогрейдерді орындауында белгілі бір
    жұмыс түрлерінің, процестеріне енгізілген:, призма сызбасын қалыптастыру
    топырақты қопсытады кесу топырақ пен материалдарды қозғалатын, тарату,
    (жоспарлау) тегістеуге, орама жабын жол жамылғылары және беткейлері. Жол-
    құрылыс жұмыстарының, процестер мен операциялар түріне автогрейдерге

байланысты оларға жұмыс жабдықтарды үлгілерін бірін орындайтындар
қайырма, бульдозер, қопсытқыш. Айналым жүрісімен топырақты тігінен реттеу
сурет 1.12-де көрсетілген [13].

1-12 — өту нөмірлері; а — алдыңғы жүрістін ізін жабу 300мм кем емес.
Сурет 1.12 – Айналым жүрісімен топырақты тігінен реттеу

Автогрейдердің кайырмасымен орындалатын операциялардың
технологиялық процесі жол бөлімін өңделген топырақ, оның көлденең және
бойлық қозғалысы кесу және әрлеу кезінде өндіріледі дәйекті өткелдерінің,
(жоспарлау) тұрады. Бұл жағдайда, драйвер, автогрейдер қозғаушы, машиналар
рұқсат етілген бұрыштарын аспауы тиіс: алға — 30°, артқы — 30°, оң — 20°, сол
жақ — 20° кезде 500-ден астам беті сыртынан ішіне, Еділ жағалауындағы
дөңгелек бойлық үзінділерді нивелирлейді. Автогрейдер кайырма бұрышын 50°
түстерді қамту және кесу бұрышпен 60-90° орнатылған. Қайырманың бейімді
бұрышы жолдың осы профиліне сәйкес сақталады. Келесі Алдыңғы үзінділер
жабылатын 0,3 м-ден кем емес жүзі. Кезек жүзінің 180° бар автобусы
жетілдірушісі схемасын жер деңгейіне дейін ұстағыш 100-150 м орынды, яғни
машинаның артқы жағын жұмыс ретінде пайдалану. Қашан ұстағыш
автогрейдерді айналу жоқ әдісін челнок ұтымды жұмысы кемінде 100м, бірақ
қайтару бездельника өзінің бастапқы күйіне топтастыру жоқ машинаны
реверсивті. Жоғалған уақытты азайту үшін максималды мүмкін кері
жылдамдық қосылады.
Жағалау құрылысы беткейлерді аяқтап, қорықтың түбін төсеу арқылы
аяқталды. Ішкі және сыртқы беткейлері биіктігі және 1 м резервтік otkosnika
пайдаланып автогрейдерлер түзеп жүзінің орнатылған. Бұл жағдайда
машинаның бір немесе екі бойлық өтуі орындалады. Кесілген жер
резервуардың түбіне дейін тегістеледі немесе төбеге жылжиды. биіктігі
беткейлері және 0,6 м жоспары автомобильдер иілу қалаған бұрышпен пышақ
жиынтығын сынып оқушысы. орналасуы мен 25-70° 1-1,5м баурайында
тереңдігі тереңдету сыртқы көлбеу және қамтамасыз ету аяқтау сынып
оқушысы кадрдың тыс көрсетілетін негізгі пышағын қамтамасыз етеді. Жеңіл
және орта типтегі автогрейдерлердің тұрақтылығын жоғарылату үшін осы
жұмыстарды орындау кезінде алдыңғы дөңгелектер көлбеу бағытта
қисайтылады. бір жерде 2-3 пасы 3 майнтейнер жоспарын 1 көлбеу беткейлері
төсемінің. баурайы төменгі бөлігі — бірінші өту жылы қайтару жолында,
жиегіндегі қозғалатын, баурайы жоғарғы бөлігін қайта жазу. Кайырмамен өткен

пас 20-дан 30см-ге дейін бітеліп, беткейлердің аяқталуына дейін қайталанады.
Автогрейдермен откостарды планировкалау сурет 1.13-те көрсетілген [13].

а — майысу кезінде —70°; б— қисаю кезінде 1:3.
Сурет 1.13 – Автогрейдермен откостарды планировкалау

Кюветтың ішкі бұрышын кесу кезінде төгу 30-40° бұрышпен орнатылып, оң
жаққа жылжиды, осылайша, проекциялау шеті алдыңғы дөңгелектің оң жақ
дөңгелегінен сырғып шығады. Алғашқы дөңгелектердің бірінші өтуі тың
топырақтан, ал артынан кесілген кювет түбінде өтеді. Кейінгі өтуде алдыңғы
және артқы доңғалақтар дөңгелектің төменгі жағында қозғалуы керек, ал
алдыңғы дөңгелектер тік орналасуы тиіс. Топырақтың көлденең қозғалысы
кварцтан жердегі роликті кесуді ауыстыру арқылы жүзеге асырылады, ал жол
төселген материалмен жұмыс кезінде жол төселеді. Бұл операция үшін пышақ
40-50° бұрышпен орнатылады, алдыңғы ось дөңгелектері ауыстыру бағытында,
жол құрылысы материалында 3-5° бұрышпен көлбеу болуы керек. Негізді және
жабынның қақпағын түптеу және түпкілікті жабу 90° бұрышында жасалған.
Үлкен көлемдегі жұмыстар үшін топырақ пен жол құрылысы
материалдарын алдын-ала түзету бульдозермен (бульдозердің қалдықтары)
жүзеге асырылады. Қозғалтқыштың стартерінің дөңгелектері бұрылыссыз
орнатылуы керек. Бұдан басқа, автокөлік грейдерлері бульдозерді толтыруға,
шұңқырларды, қазбаларды және траншеяларды толтыру үшін қолданылады.
Әдетте, топырақ бульдозердің жүзімен 10 м қашықтыққа жылжытылады. Жол
үстіндегі тығыз топырақты дамыту кезінде, мұздатылған жағалаулық және жол
бетінің тозған бөлімі негізгі раманың арқаларының артқы жағынан іліп
алынған. Жолдың беткі қабатын ластаушы автогрейдер 1 берілісте тістердің
бірте-бірте енуі және дизель қозғалтқышының тегіс жүктелуін қамтамасыз
етеді. Алғашқы кезеңде тозаңды ендіру кейіннен тістің енуінен кейін, тереңдеу
кезінде қозғалатын қозғалтқыш градирердің артқы осін дөңгелектерге іліп қою
мүмкін емес. Мұздатылған топырақты қоршауларды қозғалтқыш градирерін
шашырату арқылы босатуға жол берілмейді.
Жерсілудің шамадан тыс жағдайларында моторлы грейдерлерге
біріктірілген жақтаумен артықшылық беріледі. Арматураланған раманы
бұрудың әсері оның қысқартылған бұрылыс радиусы бар машинаны
сырғытпастан топырақты кесу және араластыру операцияларында
пайдаланылады; артқы доңғалақтар жоспарланған бетінде із қалдырмайтындай

етіп дәл өңдеу (жоспарлау) жұмыстарын жүргізу кезінде; көлбеу жоспарлау
процесінде, алдыңғы дөңгелектер көлбеу және артқы дөңгелектері көлденең
бетінде тұрған кезде; Жол бойындағы жолдарды жөндеу кезінде, алдыңғы
дөңгелектер жол бойында ғана жүрсе, пышақ ең көп жолмен жүреді [14].
Жол бетінің түпкілікті аяқталу сатысында автоматтандырылған
сервоприндік жүйесі бар автокрандар (мысалы, «Профиль-30») пайдаланылады.
Бұл жағдайда түйреуіштер мен көтеру белгілерін бекіту қабаттасатын қабаттың
бір немесе екі жағынан көшірме жолдарын орнату арқылы жүзеге асырылады.
«Профиль-30» жүйесі автономды және копро-лазерлік қондырғылардан тұрады.
Автономды блок көлденең жазықтықтағы пышақтың 23 тұрақты орналасуын
қамтамасыз етеді, сондай-ақ оның биіктік позициясын автоматты түрде
басқарады. Жүйе келесі режимдерде жұмыс істеуге мүмкіндік береді: қолмен
басқару; көрсетілген бойлық профильді сақтау; көлденең профильді ұстау;
көрсетілген бойлық және көлденең профильдерді сақтау. Көшірме-лазерлі
жүйеде пышақтың биіктігі автоматты түрде лазер сәулелендіргішпен және
фотодетектормен бақыланады. Автогрейдердің «Профиль-30» жүйесінің
функционалды схемасы сурет 1.14-те көрсетілген [14].

1 — лазер тастағыш; 2 — лазер жібергіш; 3 — фотоқабылдағыш құрылғы; 4
— блок коммутации; 5, 18 — сигналдар көбейткіш; 6, 17 — электрлік
сигналдар; 7, 15 — электромагниттар; 8, 16 – гидрореттегіштер; 9, 13 —
напорлы гидросызықтар; 10, 14 — сливті гидросызықтар; 11, 12 —
гидроцилиндрлер; 19 — теңесткіш құрылғы 20 — задатчик; 21 —
преобразователь; 22 — тартқыш рама; 23 — қайырма; 24 – көтергіш құрылғы; а

– қайырма ауытқуы.

Сурет 1.14 – Автогрейдердің «Профиль-30» жүйесінің функционалды

схемасы

Тастағыш 1 лазерлі түтіктен, призмадан, трансмиссиялы электр
қозғалтқыштан тұрады және автогрейдерден алыс штативке орнатылады.
Лазерлі түтіктен шыққан 2 шиыршық электр қозғалтқышы көмегімен
айналдыру призмасына шығады, 90°-ге төзеді және оптикалық апертураның
көмегімен ғарышқа кетеді. Луч белгілі бір жылдамдықпен айналғанда, ғарышта
тұрақтандырылған анықтамалық оптикалық жазықтық құрылады. Радиатордың

қисайтылуы мүмкін болғандықтан, оптикалық жазықтық қажетті беткеймен
белгіленеді. Радиатордың қуат көзі — қайта зарядталатын батарея. Фототүсіруші
(ФҚҚ) қозғалтқыштың стартерінің тартқыш шеңберіндегі штангаға
орнатылады. Ол лазер таратқыштан сигналдарды қабылдау үшін арналған және
төрт өлшемді тік талшықтан тұрады, бұл 360° ауқымында сигналды қабылдауға
мүмкіндік береді. Оптикалық талшықтар арасында құрылғының сезімталдық
аймағын анықтайтын мөлдір металл сақиналары бар.

 

Поделиться ссылкой:


Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *